การศึกษาวิถีชีวิตชนชาติพันธุ์เยอเพื่อการฟื้นฟูปลาลุ่มน้ำมูนบ้านใหญ่

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์

โครงการ : ศึกษาวิถีชีวิตชนชาติพันธุ์เยอเพื่อการฟื้นฟูปลาลุ่มน้ำมูนบ้านใหญ่ ตำบลเมืองคง อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เป็นการศึกษาวิถีชีวิตชนชาติพันธุ์เยอ ที่อาศัยอยู่ริมฝั่งแม่น้ำมูนตอนกลาง กลุ่มองค์กรเครือข่ายชาวบ้านได้เริ่มมีการตื่นตัวและให้ความสำคัญกับการศึกษาวิจัยในท้องถิ่น เพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตที่ต้องอาศัยป่าทามและแม่น้ำมูนมาตั้งแต่ ปี 2536 เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน สาเหตุเพราะชุมชนเยออยู่ในเขตพื้นที่การกักเก็บน้ำของโครงการเขื่อนหัวนา จากรายงานการศึกษาวิจัยผลกระทบด้านสังคมและด้านสิ่งแวดล้อมกรณีเขื่อนหัวนา ของมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี มหาวิทยาลัยเทคนิคโนโลยีสุรนารี และมหาวิทยาลัยขอนแก่น ผลการศึกษาปรากฏว่าชุมชนชาวเยอจะได้รับผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อม ณ ปัจจุบันยังไม่มีการปิดประตูเขื่อน เหตุเพราะกลุ่มองค์กรชาวบ้านเครือข่ายสมัชชาคนจนหัวนา ได้รวมตัวกันคัดค้าน เพื่อให้มีการสำรวจและตรวจสอบที่ดินทำกิน เนื่องจากที่ดินส่วนใหญ่หน่วยงานของรัฐยังไม่ได้ออกเอกสารสิทธิ์ให้กับราษฎร จึงเกิดข้อเรียกร้องให้มีการตรวจสอบพื้นที่ทำกินที่จะได้รับผลกระทบและทำการจ่ายค่าชดเชยที่ดินทำกินหรือค่าเวนคืนที่ดินทำกินของราษฎรให้แล้วเสร็จ ก่อนการปิดประตูเขื่อน เพื่อใช้เป็นฐานข้อมูลที่ใช้ยืนยันได้ว่าชุมชนของพวกเขาเคยมีความอุดมสมบูรณ์อย่างไร และหากมีการเปลี่ยนแปลงไป ก็จะสามารถวิเคราะห์ปัญหาและสาเหตุนั้นๆ ได้ในอนาคต

โครงการศึกษาวิถีชีวิตชนชาติพันธุ์เยอเพื่อการฟื้นฟูปลาลุ่มน้ำมูนบ้านใหญ่ เป็นอีกหนึ่งโครงการ ที่ทีมนักวิจัยชาวบ้านชุมชนเยอและชุมชนใกล้เคียง ร่วมแรงร่วมใจกันทำงานวิจัยเพื่อเก็บรวบรวมข้อมูล ของชุมชนโดยคนในชุมชนเอง ถึงแม้จะเป็นโครงการที่มีระยะเวลาดำเนินการสั้นๆ งบประมาณไม่มากนัก แต่ก็เต็มเปี่ยมไปด้วยความสำคัญของข้อมูล ที่จะส่งผลกระทบด้านบวกให้กับ

ชุมชนชาวเยอต่อไปในอนาคต โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานสนับสนุนการวิจัย (สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น) ในนาม Node ทุ่งกุลาร้องไห้ อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด

ปัจจุบันชนชาติพันธุ์เยอได้ขยายอาณาเขตชุมชนออกไปหลายหมู่บ้านในเขตพื้นที่อำเภอราษีไศลและพื้นที่อื่นๆ เนื่องจากโครงการศึกษาวิจัยครั้งนี้มีข้อจำกัดด้านระยะเวลา ด้านงบประมาณ ด้านผลกระทบที่เกิดจากโครงการเขื่อนหัวนาต่อการเรียกร้องความเป็นธรรมจากภาครัฐ และทีมนักวิจัยชาวบ้านยังไม่มีความรู้ ความชำนาญมากพอในการทำงานวิจัย ฉะนั้นการศึกษาวิจัยในครั้งนี้จึงไม่สามารถศึกษาให้ครอบคลุมได้ในหลายประเด็น และครอบคลุมทุกชุมชนได้

ด้วยเหตุผลที่มีการสันนิษฐานว่าชุมชนบ้านใหญ่ เป็นชุมชนที่ชนชาติพันธุ์เยอ มาตั้งถิ่นฐานริมฝั่งแม่น้ำมูนในระยะเริ่มแรกของการอพยพมาจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว จึงได้มีการกำหนดกลุ่มเป้าหมายเพื่อลงลึกในรายละเอียดของการศึกษาวิจัยจำนวน 3 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านใหญ่ บ้านโนน และบ้านโนนเวียงคำ เป็นชุมชนกรณีศึกษา และได้เริ่มดำเนินการการศึกษามาตั้งแต่เดือน มกราคม – กันยายน 2553 โดยมีการแบ่งหัวข้อการศึกษา รวบรวมข้อมูลพื้นฐานเพื่อให้สามารถตอบโจทย์วิจัยได้ นอกจากนี้ยังเป็นการสร้างความเข้าใจ ความร่วมมือของชาวบ้านด้วยกันเอง เพื่อให้ชาวบ้านเห็นถึงความสำคัญในการร่วมกันวิเคราะห์ประเด็นที่จะศึกษาลงลึกในรายละเอียดและเพื่อให้เห็นภาพรวมของวิถีชีวิตชนชาติพันธุ์เยอ ที่ต้องอาศัยพึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติจากแม่น้ำมูนและพื้นที่ทามหนองอึ่ง

โครงการนี้ได้มุ่งเน้นศึกษาประวัติความเป็นมาของชนชาติพันธุ์เยอบ้านใหญ่ ที่ยังไม่มีความชัดเจนในการอพยพมาตั้งถิ่นฐานในเขตอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ ชาวเยอส่วนใหญ่จึงไม่สามารถบอกเล่าถึงประวัติศาสตร์ชนชาติพันธุ์ของตนเองให้กับลูกหลานฟังได้ ตลอดถึงระบบนิเวศน์พื้นที่ทามและแม่น้ำมูน ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ด้วยความหลากหลายทางชีวภาพของทรัพยากรทางธรรมชาติ ทั้งพืชและสัตว์ที่เอื้ออำนวยต่อวิถีการดำรงชีวิตด้วยการประกอบอาชีพหาปลา ก่อให้เกิดองค์ความรู้ ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมปลาที่สั่งสมและสืบทอดกันเรื่อยมารุ่นสู่รุ่น จากบรรพบุรุษถึงลูกหลาน และด้วยสถานการณ์ความเปลี่ยนแปลงทั้งด้านกายภาพและชีวภาพ ทำให้จำนวนพันธุ์ปลาในแม่น้ำมูนมีจำนวนลดลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลต่อวิถีการหาปลา ซึ่งเป็นอาชีพหลักที่มีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจของครอบครัวพรานปลาและชุมชนชาวเยอ ข้อมูลที่ได้จากผลการศึกษาวิจัยสามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชนท้องถิ่นได้ทั้งในปัจจุบันและอนาคต นำไปสู่แนวทางในการอนุรักษ์พันธุ์ปลาบริเวณลุ่มน้ำมูนบ้านใหญ่ อนุรักษ์การประมงพื้นบ้าน และการอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีของชาวเยอ เช่น การอนุรักษ์ภาษาเยอ เป็นต้น

02 สารบัญ (3)
03 สารบัญตาราง
04 คำนำ
05 บทคัดย่อ
บทที่ 1 บทนำ (5)
บทที่ 2 แนวคิดและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง (21)
บทที่ 3 กระบวนการ-วิธีการวิจัย (26)
บทที่ 4 บริบทชุมชน (31)
บทที่ 5 ผลการดำเนินงาน (109)
บทที่ 5.1 ตารางที่ 8 แสดงพันธุปลาแม่น้ำบ้านใหญ่-
บทที่ 5.2 ตารางที่ 9 ลักษณะของปลาประเภทต่างๆ-
บทที่ 6 สรุปผลการดำเนินงาน-ข้อเสนอแนะ (21)

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

ราบรื่นถกนัดแรกคณะอนุกรรมการแก้ไขปัญหาเขื่อนหัวนา (กรณีสมัชชาคนจนเขื่อนหัวนา)

วันที่ 15 ม.ค.2563 ผู้ว่าราชการฯ นายวัฒนา พุฒิชาติ มอบหมาย นายสมชัย คล้ายทับทิม รองผู้ว่าราชการจังหวัดศรีสะเกษ เป็นประธาน ณ ศาลากลางจังหวัด สรุปภาพรวมมติที่ประชุมคณะอนุกรรมการฯ ราบรื่นเป็นไปตามแนวทางและมติที่คณะกรรมการแก้ไขปัญหาโครงการเขื่อนหัวนา (ชุดใหญ่) ที่มีรองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน ที่ประชุมเมื่อวันที่ 26 พ.ย.2562 ที่ผ่านมา วันนี้ที่ประชุมคณะอนุกรรมการฯ มีมติดังนี้ 1) แต่งตั้งคณะทำงานระดับอำเภอ 5 อำเภอ 2) แต่งตั้งคณะทำงานระดับตำบล 3) แต่งตั้งคณะทำงานตรวจสอบทรัพย์สิน 4)คณะทำงานตรวจสอบขอบเขตพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบเพิ่ม(ค่าX)

“ประวิตร” นั่งประธาน ถก คณะกรรมการนโยบายประมงแห่งชาติ ใช้กฎหมายเป็นธรรม มุ่งสู่การทำประมงยั่งยืน และเป็นสากล

การประชุมคณะกรรมการนโยบายการประมงแห่งชาติ ครั้งที่ 1/2563 วันที่ 8 มกราคม พ.ศ.2563 พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการนโยบายการประมงแห่งชาติ ทราบสถานการณ์ เกี่ยวกับการทำประมงและแรงงานภาคประมงในภาพรวมติดตามและตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง